30 Mayıs 2026 Cumartesi

Bugün bunu öğrendim:Güvenpark

Bugün Güvenpark'ta yaşananları takip ederken fark ettim ki Ankara'nın en bilinen mekânlarından biri olmasına rağmen Güvenpark hakkında derli toplu bilgiye ulaşmak pek kolay değil. Parkın neden yapıldığını, Güven Anıtı'nın hikâyesini veya bu alanın Cumhuriyet tarihi boyunca nasıl değiştiğini ben de bilmiyordum. Araştırdım, bu yazı işte o araştırma sonucu ortaya çıktı. Yıllardır güncellemediğim bu bloga da bu vesileyle dönmüş oldum. 


Güvenpark, Ankara merkezinde 1930’larda oluşturulmuş bir kent parkıdır. 


Yeni kurulan ülkede devletin güven sağlama kararlığını ve sağlanan huzur ortamını sergileme amacıyla kurulmuş; polis örgütüne adanmıştır. 1930’lardan bu yana ülkenin gelişimine tanıklık etmesi açısından tarihsel önem taşır. Parkın odak noktası, 1935 yılında inşa edilmiş olan Güven Anıtı’dır. Anıtın üzerinde Atatürk'ün ünlü "Türk, Öğün, Çalış, Güven" sözü yer alır. 


Parkın oluşturulması

Park, 1929’da şehir planlamacısı Hermann Jansen tarafından hazırlanan Jansen Planı’nın bir parçasıdır. Jansen, Kızılay'da bakanlıkların bir arada bulunacağı bir "Devlet Mahallesi” tasarlamış; bu mahalledekilerin nefes almasını sağlayacak kamusal bir yeşil alan kurgulamıştı.  Parkın merkezine fıskiyeli büyük bir süs havuzu yerleştirilmişti ve parkın bulunduğu alana  “Havuzbaşı” denmekteydi. Havuzun yanıbaşına 1934-1935’te  “Ankara taşı” da denen Mamak andezit taşından iki cepheli bir anıt yerleştirildi ve polis örgütüne adandı. 


Anıtın yapılması ve Atatürk’ün vecizesi

Anıtın yapılmasını dönemin kamu binalarını tasarlayan Clemens Holzmeister önermiş;  önerisi kabul edilince bu işi Ankara’ya davet ettiği Anton Hanak'e sipariş etmişti.  Anıtın masrafları, güvenlik güçlerine duyulan minnetin ifadesi olarak tüm vilayetlerin kendi bütçelerinden yaptıkları bağışlarla karşılandı. 


İki cepheli anıtın bir yüzünde güvenliği ve gücü simgeleyen, ellerinde birer sopa tutan iki adet muazzam erkek figürü yer alırken arkada Mustafa Kemal Atatürk ile  onun çevresindeki madenciler, sanatçılar, bilim insanları, zanaatkârları temsil eden figürler yer alır. 


Anton Hanak 1934 yılında anıtı tamamlayamadan ani bir kalp krizi ile yaşamını yitirdi. 1 Kasım 1934’te anıtın ön cephesinin açılışı Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal’in katılımıyla yapıldı.  Cumhurbaşkanı'nın bu törende dile getirdiği "Türk, Öğün, Çalış, Güven" sözünün anıta yazılması kararlaştırıldı. Cümle kaideye monte edilmek üzere tunç harflerle döküldü. 

Anıtın arka cephesini bir başka Avusturyalı heykeltıraş olan Josef Thorak tamamladı.  Rölyefler 1935’te yontuldu ve monte edildi. Tunç harfler anıtın ön yüzüne yerleştirildi.  Anıtın sağına bir yapım kitabesi eklendi. 24 Nisan 1936’da tümüyle tamamlanıp ziyarete açıldı.

Parkın ve Anıtın isimlendirmesi

Anıta başlangıçta “Zabıta Abidesi” veya “Emniyet Abidesi”, parka da “Emniyet Parkı” deniliyordu. Park ve anıt, yeni rejimin gücünü, asayişi sağlama kararlığını, devletin getirdiği huzur ortamını simgelemekteydi.  Anıtın ön yüzüne tunç harflerle nakşedilen  “Türk, Öğün, Çalış, Güven” vecizesinden ötürü zamanla anıta “Güven Anıtı” ve parka “Güvenpark” denmeye başladı. 

Parkın değişimi

Anıtın inşaatı ve çevre düzenlemesi sürerken, havuzların yapımı ve yaya yollarının son halini alması çalışmaları yürütüldü. Anıtın tamamlanmasından sonra park çok popüler bir buluşma ve sosyalleşme alanı olmuştu. Konumu nedeniyle cumhuriyet tarihi boyunca birçok eyleme ev sahipliği yaptı. 1950’lerden itibaren Park, huzurlu bir dinlenme alanı olmaktan çıktı, Ankara’nın en büyük ve en yoğun ulaşım/aktarma merkezine dönüştü. Civarındaki otomobil yolları genişletildikçe  parkın fiziki alanı küçüldü, parkı çevreleyen yaya ve bisiklet yolları yok oldu. Civardaki reklam panoları, metro inşası ve bacaların boyutları Anıt'ın ihtişamını gölgeledi. 1970’lerden itibaren büyük bölümü otobüs, minibüs durağı ve depo alanı oldu.

1985’te Ankara Büyükşehir Belediyesi, alanın altına otopark ve alışveriş merkezi, üzerine ise anıtın yerinin değiştirilip saat kulesinin getirilmesini öneren “Güvenpark Yenileme Projesi”ni geliştirdi; ancak proje, toplanan 60.000 imza ile durduruldu.

1990’larda altı yeraltı metro istasyonu oldu ve parkın içinde metro havalandırma ızgaraları, çıkış bacası, giriş turnikeleri yapıldı. Park, 1994'te "1. Derece Doğal Sit Alanı" ilan edildi.


Gezi Parkı Olayları sonrası

Cumhuriyet tarihi boyunca çeşitli eylemlere ev sahipliği yapan Güvenpark, 2013'te Taksim Gezi Parkı'nda başlayan protestoların Ankara'daki merkezi hâline geldi. Parktaki protestoculara polisin saldırması, Ethem Sarısülük’ün Güvenpark’ta polis tarafından vurularak öldürülmesinin ardından park kamuya kapatıldı.  Park, 2013 haziranından itibaren bir polis konuşlanma noktası olarak kullanıldı. Yoğun güvenlik önlemleri ve polis bariyerleri sebebiyle bir "karakol görünümü ve işlevi" kazanan parkta halkın serbestçe oturması, vakit geçirmesi veya toplanması fiilen imkansızlaştı.

 

Güvenpark saldırısı

13 Mart 2016'da Güvenpark otobüs duraklarında gerçekleştirilen saldırı, 37 kişinin ölümü ve 100’den fazla kişinin yaralanmasıyla sonuçlandı. Bu olay, Güvenpark'ın kamusal algısında derin izler bıraktı ve uzun süre parkın güvenliği konusunda tartışmalara yol açtı.

İlerleyen yıllarda park her siyasi hareketlilik dalgasında tamamen veya kısmen yeniden demir bariyerlerle çevrildi.

Yenilenmesi

2020'lerde Ankara Büyükşehir Belediyesi, büfelerin kaldırılması ve dolmuş/minibüs yoğunluğunun azaltılmasına yönelik çalışmalar yürüttü.


Parkın Erken Cumhuriyet döneminden kalma özgün peyzaj tasarımından günümüze gelen en önemli unsur tarihî amfidir.  Parkın 1930'lardaki kuruluşundan günümüze kadar uzanan sürecini belgeleyen 20 adet tarihî fotoğraf park içinde hazırlanan sergi duvarında yer alır.


Kaynaklar:


Gönderen zaman: Hiç yorum yok:
Kaydol: Kayıtlar (Atom)